Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin yapısında son yıllarda dikkat çekici bir değişim yaşandı. 2023 yılında brüt döviz varlıklarının yüzde 67’sine kadar yükselen swap kaynaklı dövizlerin payı, son verilere göre yüzde 7,7’ye kadar geriledi.

2024 yılı dönüm noktası oldu

2021’den 2024’ün ilk aylarına kadar ağırlıklı olarak yüzde 50-65 bandında seyreden swap kaynaklı dövizlerin payı, 2024’ün ilk aylarında yeniden yüzde 65 seviyesine yaklaştı. Ancak bu tarihten sonra hızlı bir düşüş başladı. Yıl ortalarına doğru yüzde 20’nin altına inen oran, yılın sonlarına doğru yüzde 10-15 bandına geriledi. Düşüş eğilimi 2025 yılında da devam etti. Dönemsel yükselişlere rağmen swap kaynaklı dövizlerin payı genel olarak yüzde 15’in altında kaldı. 2026 yılında ise oran, dalgalanmaların ardından tek haneli seviyelere indi.

Her 100 dolarlık varlığın 7,7 doları swap kaynaklı

Swap kaynaklı dövizlerin payının yüzde 67 olduğu dönemde, TCMB’nin her 100 dolarlık brüt döviz varlığının yaklaşık 67 doları swap işlemlerinden geliyordu. Son verilerde bu tutar 7,7 dolara geriledi. Böylece söz konusu pay yaklaşık 59,3 puan azalırken, başlangıç seviyesine kıyasla oransal düşüş yüzde 88,5 oldu.

Swap payının düşmesi neden önemli?

Swap, iki tarafın belirli koşullarla para birimlerini karşılıklı değiştirdiği ve vade sonunda işlemi tersine çevirdiği finansal bir işlem olarak biliniyor. Merkez bankaları, bu yöntemle belirli bir süre için döviz temin edebiliyor. Ancak swap yoluyla elde edilen dövizler, vade sonunda geri verilmesi gereken yükümlülüklerle bağlantılı bulunuyor. Bu nedenle rezervlerin değerlendirilmesinde yalnızca brüt rezerv büyüklüğü değil, rezervlerin hangi kaynaklardan oluştuğu da önem taşıyor. Swap kaynaklı dövizlerin payındaki gerileme, TCMB’nin brüt döviz varlıkları içindeki bu kalemin ağırlığının azaldığını ortaya koyuyor. Swap hariç net rezerv göstergesi de bu açıdan önem taşıyor. Söz konusu gösterge, Merkez Bankası’nın swap işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükleri dikkate alınarak rezerv pozisyonunun değerlendirilmesine yardımcı oluyor.