Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, makine üreticilerini, ithalatçıları ve sanayi işletmelerini ilgilendiren yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği’ni yayımladı. Avrupa Birliği’nin 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü’ne uyum amacıyla hazırlanan düzenleme, makinelerin güvenlik şartlarını ve işletmelerin sorumluluklarını yeniden belirliyor.

Makinesini değiştiren işletmeye üretici sorumluluğu

Yeni yönetmeliğin dikkat çeken hükümlerinden biri, mevcut makinelerde yapılan önemli değişikliklere ilişkin oldu. Makinede yeni bir tehlike oluşturan veya mevcut güvenlik riskini artıran, üreticinin öngörmediği önemli değişiklikleri yapan kişi ya da işletme, imalatçı olarak kabul edilebilecek.

Bu durumda işletmelerin makinenin güvenlik gereklerini karşıladığını göstermesi ve gerekli uygunluk değerlendirmelerini yapması gerekecek. Ancak rutin bakım, onarım ve her parça değişikliği otomatik olarak bu kapsamda değerlendirilmeyecek.

Yazılım ve siber güvenlik de kapsamda

Yeni kurallar, makinelerin mekanik güvenliğinin yanı sıra yazılım ve dijital sistemlerden kaynaklanan riskleri de ele alıyor. Özellikle otomasyon sistemleri ve yazılımla kontrol edilen makinelerde, güvenlik işlevlerini etkileyebilecek dijital müdahalelere karşı önlem alınması gerekecek. Düzenleme bütün makineler için ayrı bir siber güvenlik sertifikasını zorunlu tutmasa da makine güvenliğini etkileyen dijital risklerin değerlendirilmesini şart koşuyor.

Dijital kullanım kılavuzlarına 10 yıl şartı

Üreticiler kullanım talimatlarını dijital ortamda sunabilecek. Ancak belgelerin indirilebilir, yazdırılabilir ve erişilebilir olması gerekecek. Dijital talimatlar, ürünün beklenen kullanım ömrü boyunca ve piyasaya sunulmasından itibaren en az 10 yıl çevrim içi tutulacak. Kullanıcının satın alma sırasında basılı kılavuz istemesi halinde üretici, belgeyi bir ay içinde ücretsiz sağlamak zorunda olacak.

İthalatçı ve satıcılar da sorumlu olacak

Yeni yönetmelik, makine ithalatçıları ve satıcıları için de yükümlülükler getiriyor. İşletmelerin ürünlerin uygunluk belgelerini, CE işaretini ve Türkçe kullanım talimatlarını kontrol etmesi gerekecek. Güvenlik şartlarını karşılamayan ürünlerin piyasaya sunulması engellenebilecek; gerekli durumlarda ürünler piyasadan çekilebilecek veya geri çağrılabilecek. Kurallara aykırı davranan işletmeler hakkında 7223 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırımlar uygulanabilecek.

Eski makineler için geçiş süreci

20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun şekilde piyasaya arz edilen makinelerin piyasada bulundurulmasına ilişkin geçiş hükümleri de düzenlemede yer aldı. Bu nedenle mevcut makinelerin tamamının değiştirilmesi gerekmeyecek. Yönetmeliğin bazı hükümleri 16 Ekim 2026’da yürürlüğe girerken makine tasarımı, üretimi ve piyasaya arzına ilişkin temel yükümlülüklerin büyük bölümü 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlayacak. Üreticilerin bu tarihe kadar teknik dosyalarını, risk değerlendirmelerini, yazılım güvenliğini ve uygunluk belgelerini gözden geçirmesi gerekecek.