İki farklı hesaplama yöntemi arasındaki fark 2,1 milyon kişiye karşılık gelirken, konut giderleri dikkate alındığında kiracılardaki yoksulluk oranı yüzde 37,2’ye ulaşıyor.

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), yoksulluğun ölçülme yöntemlerini ele aldığı çalışmasında, konut sahipliği ve kira giderlerinin yoksulluk verileri üzerindeki etkisini ortaya koydu. 17 Ekim Dünya Yoksullukla Mücadele Günü kapsamında yayımlanan araştırmada, hane gelirine dahil edilen varsayımsal kira değerinin, yoksulluk oranlarının hesaplanmasında önemli farklılıklara yol açtığı belirtildi.

Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) gelir hesabına dahil ettiği kira karşılığı, kişinin kendi evinde veya kira ödemeden başkasına ait bir konutta yaşaması nedeniyle elde ettiği varsayılan ekonomik faydayı ifade ediyor. Ancak bu değer, hanelerin günlük ihtiyaçlarını karşılamak için kullanabileceği nakit bir gelir niteliği taşımıyor.

Yoksulluk oranı yüzde 23,2’ye çıkıyor

TEPAV’ın hesaplamalarına göre, kira karşılığı gelir hesabından çıkarıldığında 2025 yılında yüzde 20,6 olarak açıklanan yoksulluk oranı yüzde 23,2’ye yükseliyor. Bu oran, Eurostat’ın aynı kalemi hesaplamaya dahil etmeden Türkiye için belirlediği yüzde 23,4’lük seviyeye yaklaşıyor.

Kira karşılığı gelir nedeniyle yoksulluk sınırının üzerinde görünen kişilerin sayısı da yıllar içinde arttı. 2014-2021 döneminde 1,5 milyon ile 2 milyon arasında değişen bu sayı, 2025’te 3,5 milyona ulaştı. Bu grubun yaklaşık dörtte üçünü ev sahibi olan hanelerde yaşayanlar oluştururken, geri kalanı kira ödemeden konutta yaşayanlardan oluştu.

Bununla birlikte, kira karşılığının gelirden çıkarılması yoksulluk eşiğini de düşürüyor. Daha düşük eşik nedeniyle yaklaşık 1,4 milyon kişi yoksul kategorisinin dışında kalıyor. İki etkinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, yoksul sayısı bakımından iki hesaplama yöntemi arasında 2,1 milyon kişilik fark ortaya çıkıyor.

Kiracıların yoksulluk oranı yüzde 37,2

Araştırmada, konut giderlerinin hanelerin bütçesi üzerindeki etkisi de incelendi. Konut giderleri hesaba katıldığında 2025 yılı yoksulluk oranı kiracılarda yüzde 37,2, ev sahiplerinde ise yüzde 20,4 olarak hesaplandı. Veriler, barınma maliyetlerinin kiracıların ekonomik koşulları üzerindeki etkisini ortaya koydu.

Kiracıların enflasyondan daha fazla etkilendiğine de dikkat çekilen çalışmada, Aralık 2020-Aralık 2025 döneminde kiracıların karşılaştığı fiyat düzeyinin, aynı yöntemle yeniden hesaplanan resmî tüketici fiyat endeksinin yüzde 9 ila 17 üzerinde kaldığı belirtildi. Bu farkın büyük bölümünün kira artışlarından kaynaklandığı ifade edildi.

Yaşlılarda da tablo değişiyor

Konutun varsayımsal kira değerinin gelir hesabına dahil edilmesi, 65 yaş ve üzerindeki nüfusun yoksulluk verilerini de etkiliyor. Araştırmaya göre, bu yaş grubundaki resmî yoksulluk oranı 2025’te yüzde 17,2 olurken, kira karşılığı gelir hesaptan çıkarıldığında oran yüzde 28,2’ye yükseliyor.

Kira karşılığı sayesinde yoksulluk eşiğinin üzerinde kalanlar arasında 65 yaş ve üzerindekilerin payı da 2019’daki yüzde 8,7 seviyesinden 2025’te yüzde 30,8’e çıktı. Çalışmada, gelir hesabında kullanılan yöntemin özellikle yaşlı nüfusun yoksulluk durumunu değerlendirirken belirleyici olabildiği vurgulandı.

Araştırma, bölgesel yoksulluk oranlarının kullanılan eşiklere göre de önemli ölçüde değişebildiğini ortaya koydu. Bölgenin kendi medyan gelirine göre belirlenen yoksulluk sınırında Şanlıurfa ve Diyarbakır yüzde 11,1 ile en düşük orana sahip bölge olarak görünürken, Türkiye genelinde ortak yoksulluk eşiği kullanıldığında aynı bölgenin oranı yüzde 53’e yükselerek en yüksek seviyeye çıktı.

TEPAV, yoksulluğun daha kapsamlı ölçülebilmesi için resmî oranın yanı sıra kira karşılığı gelir hariç tutularak ve konut giderleri düşülerek hesaplanan oranların da düzenli yayımlanmasını önerdi. Araştırmada ayrıca bölgesel yoksulluk verilerinin ortak bir eşik üzerinden paylaşılması, farklı harcama gruplarının karşılaştığı enflasyonun ayrı ayrı ölçülmesi ve sosyal desteklerin gerçek alım gücü üzerindeki etkisinin izlenmesi gerektiği belirtildi.