Kısacası planlama, yalnızca araziyi değil, insanların gelecek yıllardaki yaşamını şekillendirir.

Böylesine önemli kararların yalnızca masa başında verilmesi ise çarpık kentleşmenin temel nedenlerinden biridir.

Göreve getirilen planlama yöneticilerinin ve teknik ekiplerin, özellikle daha önce planlanmamış bir bölge için çalışmaya başlamadan önce araziyi görmesi gerekir. Haritalar, uydu görüntüleri, kurum görüşleri ve bilgisayar ortamındaki analizler elbette önemlidir. Ancak hiçbir veri, sahayı yerinde görmenin tam karşılığı değildir.

Çünkü haritada düz görünen bir alan gerçekte ciddi eğime sahip olabilir. Planda yol olarak gösterilen güzergâh, mevcut yerleşimin yaşam damarından geçebilir. Yapılaşmaya uygun görülen bir parsel dere yatağında, taşkın alanında veya zayıf zeminde bulunabilir. Kâğıt üzerinde yeterli görülen yol genişliği, bölgenin gerçek trafik yükünü karşılamayabilir.

Sahaya çıkmadan hazırlanan planlarda; bölgenin topografyası, doğal su akışları, mevcut ağaç dokusu, mülkiyet yapısı ve mahalle kültürü gözden kaçabilir. Sonrasında bu eksikler plansız yollar, yetersiz otoparklar, altyapı problemleri, sel baskınları ve birbirine uyumsuz yapılar olarak karşımıza çıkar.

İşte çarpık kentleşme yalnızca kaçak bina yapmakla başlamaz. Bazen yanlış hazırlanmış veya sahadan kopuk bir imar planı da yapılaşmayı daha en başından çarpık hâle getirir.

Bir bölgede yapı yoğunluğunu artırmak kolaydır. Ancak o nüfusun kullanacağı yolu, okulu, sağlık tesisini, yeşil alanı, otoparkı ve altyapıyı oluşturmak çok daha zordur. Plan üzerinde birkaç çizgiyle verilen ilave katlar, gerçek hayatta binlerce insan, yüzlerce araç ve büyük bir altyapı yükü anlamına gelir.

Planlama müdürünün görevi yalnızca önüne gelen dosyaları imzalamak veya hazırlanan paftaları onaylamak değildir. Bölgenin mevcut durumunu anlamak, teknik ekipler arasında koordinasyon sağlamak ve alınan kararların yıllar sonra doğuracağı sonuçları öngörmektir.

Elbette her planlama yöneticisinin bütün sokakları tek tek gezmesi mümkün olmayabilir. Ancak yeni planlanan veya kapsamlı plan değişikliğine konu olan alanlarda yerinde inceleme yapılması bir tercih değil, planlama sürecinin temel aşamalarından biri olmalıdır.

Bu incelemeye yalnızca yöneticiler değil; şehir plancıları, harita mühendisleri, jeoloji ve inşaat mühendisleri, altyapı birimleri ve bölgeyi yakından tanıyan yerel temsilciler de katılmalıdır. Çünkü şehir, tek bir meslek disiplininin masa başında vereceği kararlarla sağlıklı biçimde kurulamaz.

Yerel halkın görüşü de mutlaka alınmalıdır. O bölgede yaşayan insanlar suyun nereden aktığını, trafiğin hangi noktada kilitlendiğini, hangi yolun yıllardır kullanıldığını ve hangi alanın mahalle için önemli olduğunu bilir. Teknik bilgi ile yerel hafıza bir araya getirilmeden hazırlanan plan eksik kalır.

Şehir planı masa başında çizilebilir ama masa başında kararlaştırılamaz.

Önce araziye gidilmeli, bölge yürüyerek görülmeli, eğim hissedilmeli, mevcut yaşam dinlenmeli ve doğal yapı anlaşılmalıdır. Sonra teknik verilerle birlikte plan masasına oturulmalıdır.

Çünkü yanlış yapılan bir planın çizgilerini bilgisayarda silmek kolaydır. Fakat o plana göre oluşan yanlış kentleşmeyi düzeltmek; yıllar, büyük bütçeler ve ciddi toplumsal bedeller gerektirir.