103 yılda tarıma dayalı ekonomiden güçlü bir sanayi altyapısına geçiş yaşanırken, yüksek teknoloji üretimi ve ithal girdilere bağımlılık yeni dönemin temel gündemi oldu. Türkiye’nin sanayileşme yolculuğu, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında temel ihtiyaçları ülke içinde üretme hedefiyle başladı. Sermaye, makine ve teknik uzman eksikliğinin yaşandığı dönemde fabrikalar kurmak için farklı finansman yöntemleri kullanıldı. Bu sürecin dikkat çeken örneklerinden biri, 1937’de açılan Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası oldu. Fabrikanın kuruluşu için Sovyetler Birliği’nden sağlanan kredinin önemli bölümü, tarımsal ürünlerden narenciye ile geri ödendi.

İlk fabrikalardan ihracat ekonomisine

Temeli 1935’te atılan Nazilli Basma Fabrikası, 1937’de üretime başladı. Yıllık 23 milyon metre ham bez kapasitesine sahip tesis, yalnızca tekstil üretimiyle değil, çalışanlarına yönelik sosyal alanları ve iş gücü yetiştirme faaliyetleriyle de öne çıktı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Alpullu ve Uşak şeker fabrikaları, Kayseri’deki uçak fabrikası ve sonraki dönemde Karabük Demir Çelik gibi yatırımlar sanayileşme hamlesinin önemli parçaları oldu. 1930’lu yıllarda devlet öncülüğünde hız kazanan yatırımlar, sonraki dönemlerde özel sektörün büyümesi, organize sanayi bölgelerinin yaygınlaşması ve ihracata yönelik politikalarla farklı kentlere yayıldı. Nazilli Basma Fabrikası’nda ise yaklaşık 65 yıl süren üretim 2002’de sona erdi.

İhracat 50,8 milyon dolardan 283,7 milyar dolara çıktı

Türkiye’nin mal ihracatı, Cumhuriyet’in ilk yılında 50,8 milyon dolar seviyesindeyken 1980’de yaklaşık 2,9 milyar dolara, 2025’te ise 273,3 milyar dolara ulaştı. Eylül 2026 itibarıyla son 12 aylık ihracat 283,7 milyar dolar olarak kaydedildi. İmalat sanayisi, ihracatın temel taşı haline geldi. 2026’nın ilk dokuz ayında yaklaşık 211 milyar dolara yaklaşan ihracatın yüzde 93,8’ini imalat sanayisi ürünleri oluşturdu. Otomotiv sektörü de dönüşümün öne çıkan alanlarından biri oldu. Türkiye, 2025’te 1,4 milyonun üzerinde motorlu taşıt üretirken otomotiv ihracatı 41,5 milyar dolara ulaştı.

Yeni dönemin sınavı teknoloji ve ithal girdiler

Sanayi kapasitesi büyüyen Türkiye’nin önündeki temel sorunlar ise değişti. Üretimde ithal ara mallarına bağımlılık ve yüksek teknolojili ürünlerin ihracattaki sınırlı payı öne çıktı. 2026’nın ocak-eylül döneminde ara malları toplam ithalatın yüzde 71’ini oluşturdu. Aynı dönemde yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayisi ihracatındaki payı yüzde 3,7’de kalırken, imalat sanayisi ithalatındaki payı yüzde 12,1 oldu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında temel hedef fabrika kurmak ve üretim kapasitesi oluşturmaktı. İkinci yüzyılda ise daha yüksek katma değerli ürünler geliştirmek, teknoloji üretimini artırmak ve ithal girdilere bağımlılığı azaltmak sanayinin öncelikli hedefleri arasında yer alıyor.