İktisat Fakültesi bu sene 90 yaşında. Kuruluşu, Atatürk’ün Üniversite Reformuna,1936 yılına dayanır. Almanya’dan gelen, Hitler zulmünden kaçan çoğu Yahudi olan öğretim üyeleri bu fakültenin karkasını oluşturur.  İktisat Fakültesi Mezunlar Cemiyeti kadim bir gelenekle bu çınara boy verdirenleri M1 amfisinde anar.

Andığımız isim kim? Bu kez andığımız  Prof. Dr. Yüksel Ülken. 1929 doğumlu. İzmirli. Ama o kendisini  ‘’Biz Karşıyakalıyız, 35 ½’uz’’ sözleriyle tanımlardı. Sabahları dokuzu az sonra fakülteye gelir, kahvesini söyler, sonra kendi odasına, ‘’baş oda’’ya geçerdi. Baş oda, iktisadın asal sorunlarının konuşulduğu bir senato salonuydu. Yüksel Hoca’a gelenler Erdoğan Alkin, camiadaki ismiyle Erdoğan abi, ya da canikom,  Ali Özgüven, Akın İlkin, zaman zaman Asaf Savaş Akat, tartışmanın boyutu derinleşirse Necati Mumcu, felsefi derinliği varsa Ahmet Güner Sayar, sonraları Ömer Gökay ve doktor asistan olmasına  karşın yetkinliği ile Ahmet Kalın bu baş odasının daimi senatörlerdi. Tartışmalar çıkmaza girerse, bu Senatonun gayriresmi başkanı sıfatıyla, Yüksel hocadan ‘’Yeter çocuklar, bağlayalım, konuyu öldürmeyelim, bakın anlaşacağımız bir dizi tesbit  çıktı, değil mi?’’sözleri duyulurdu.

Sistemlerin yakınsaması... Yüksel Ülken, İktisada Giriş dersinin değişmez hocasıydı. Bu dersin yanında öğrencilerin ilgi göstermediği ’’İktisadi Analiz’’ dersinde ‘’20. Yüzyılda Dünya Ekonomisi’’ başlıklı eserini anlatırdı. Bu dersin başlangıç yılı 1965-6 olmalı ki, Asaf Savaş Akat ‘’Ben bu dersi aldım’’ diyor.

Ülken bu derste 20. yy’da sistemlerin rasyonellik temelinde buluştuğunu savlar. ‘’Batı Bloku’’ dediği kapitalizm ve  ‘’Komünist Blok’’ olarak nitelediği SSCB, Prof.Marlo Ponti’nin nitelemesiyle ‘’sistemler ortak bir yönde gelişme gösteren bir genelleşen ekonomiye konu olmaktadır.’’ Yüksel hocanın her iki sisteme karşıt olarak parlamenter esaslı eleştirel bir solun varlığında buluşur.

Berlin Duvarı Yıkılınca : 1989’da Berlin Duvarı yıkılınca  Prof. Fukuyama’nın sahte ideolojisi bir  pazarlama metaı olur. Fukuyama tarihin bittiği, sistemlerin eridiği masalını anlatır. Oysa sanayi-ötesi toplumun teknolojileri ve sermaye birikiminin bitmez iştahı, sistemleri ortadan kaldırmak bir yana,  bloklar artasındaki mücadeleyi kızıştırır. Üstelik bir oyuncu Çin vardır. Prof. İmmanuel Wallerstein’in ( 1930-2019) , Dünya Sistemleri Teorisi’nde vurguladığı gibi,  dünya, merkez/ çevre / yarı çevre ülkeler şeklinde bir şekillenme ve doğaldır ki sömürü düzeni içindedir.  Küreselleşme, ‘’emperyalizm’’ denilen yapılaşmanın yeni adıdır. Neo-liberalizm olarak anlatılanlar, ‘’vahşi kapitalizm’’ den farklı değildir.

Soğuk Savaşı ise artık ‘’bölgesel savaşlar’’ şeklinde yaşanmaktadır.      

Bir koca ders: Unutmamak gerek, Ülken soğuk savaşın iktisadi tahlilini yapmıştı. Ortada Çin yoktu, parlamenter demokrasiyi reddeden otokratik liderlik türleri ortaya çıkmamıştı. Ama hocanın daha 1960’larda bir uyarısı varki, bunu aynen alıntılıyorum:

-Kesin olarak, siyasi rejim yönünden demokratik düzenin varlığı tanınmalı, demokratik rejimin alternatifi olmamalıdır. Gelişme ve kalkınmanın hangi metotlarla daha etkili olacağı tartışmasına başlarken, daima bu vazgeçilmez koşul tespit edilmelidir. Ancak açık rejim konusunda tam bir anlaşma olduktan sonra kalkınma metotlarının etkinliğini tartışmanın bir anlamı olabilir.

Yüksel Ülken’i, baş odanın doğal başkanını saygıyla anıyor, arıyorum. Eseri İktisaçılar Haftası  bu yıl 50.yaşında...

Yaşar Kemal Yüzler ‘de diyor ki:Durmadan usanmdan insan yüzlerine bakabilseydik, bakmayı öğrenseydik, doğaya, evrene, insana, kendimize karşı bu kadar sevgisiz kalabilir miydik?

NOT DEFTERİ:

==============

+ İklim eylemcisi Thunberg’in ‘’Yeşil ile süslenmiş bir sirk’’ olarak nitelediği  COP-31 başladı... Türkiye’nin Dünya İklim Performans Endeksi’nde yeri 64 ülke içinde  gerilemiş, 53. sırada ve ‘’çok kötü’’ sınıfı içinde. Her yıl 500 bin ton plastik ithal eden, kömüre dayalı enerjiyi teşviklendiren ülkenin olağan karne notu. 

+ Fransa / İspanya / İtalya’da genel grev ya da  kitlevi gösteriler var. Fransa asgari ücreti 24 Euro yükseltti, 1,502 Euro yaptı. Sistemler insanlarla alay etmeye devam ediyor...

+Paranın işlevini merak eden okurlarıma Sözcükler edebiyat dergisinde Oğuz Demiralp’in Para Paralamasın Ruhunu!  Değerlendirmesini okumalarını öneriyorum.

+Rusya’nın son eleştirel gazetesi Novaya Gazeta yayın yaşamından çekildi...

                                        X

GRAFİK:

Yapım ve Çizim: Doç. Dr. Yalçın Aktar